Khứu giác ảnh hưởng cảm nhận hương vị như thế nào?
Khứu giác ảnh hưởng đến cảm nhận hương vị nhiều hơn chúng ta nghĩ
Khứu giác ảnh hưởng vị giác như thế nào?
Bạn đã bao giờ nhận thấy khi bị nghẹt mũi, món ăn quen thuộc bỗng trở nên nhạt nhẽo và khó cảm nhận hơn chưa?
Đường vẫn ngọt, chanh vẫn chua, muối vẫn mặn. Thế nhưng cảm giác về món ăn lại không còn rõ ràng như bình thường.
Nguyên nhân nằm ở cách não bộ kết hợp nhiều tín hiệu khác nhau để tạo nên thứ chúng ta gọi là “hương vị”.
Khi ăn hoặc uống, trải nghiệm của chúng ta không chỉ đến từ vị giác trên lưỡi. Mùi hương, nhiệt độ, kết cấu và những cảm giác khác trong khoang miệng cũng cùng tham gia vào quá trình này. Vì vậy, thứ chúng ta thường gọi đơn giản là “vị” thực tế phức tạp hơn rất nhiều.
Theo National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), các cảm nhận vị giác kết hợp với mùi hương, nhiệt độ, kết cấu và các cảm giác hóa học khác để tạo nên cảm nhận tổng thể về flavor – hương vị.
Vị giác và khứu giác có giống nhau không?
Không. Đây là hai hệ thống cảm giác khác nhau nhưng phối hợp rất chặt chẽ khi chúng ta ăn uống.
Vị giác chủ yếu giúp cơ thể nhận biết những vị cơ bản như ngọt, chua, mặn, đắng và umami. Trong khi đó, khứu giác giúp chúng ta nhận biết các phân tử mùi và phân biệt vô số mùi hương khác nhau.
Chính sự kết hợp này giúp não bộ tạo ra trải nghiệm hương vị cụ thể.
Ví dụ, khi uống một loại đồ uống có hương cam, cảm giác bạn nhận được không chỉ đến từ những tín hiệu trên lưỡi. Hương thơm đặc trưng của cam được khứu giác tiếp nhận và kết hợp với các tín hiệu khác, từ đó tạo nên cảm nhận tổng thể về đồ uống.
Đó cũng là lý do khi khả năng ngửi giảm, nhiều người mô tả thức ăn là “nhạt” hoặc “không còn vị”, dù khả năng nhận biết các vị cơ bản chưa chắc đã mất. NIDCD cho biết nhiều trường hợp mọi người nghĩ rằng mình gặp vấn đề về vị giác nhưng thực tế lại liên quan đến khứu giác.
Vì sao bị nghẹt mũi lại thấy đồ ăn kém ngon?
Đây là một ví dụ rất dễ nhận thấy về mối liên hệ giữa khứu giác và cảm nhận hương vị.
Mùi có thể đến cơ quan khứu giác theo hai con đường. Khi chúng ta ngửi một món ăn hoặc đồ uống từ bên ngoài, các phân tử mùi đi qua mũi. Đây thường được gọi là orthonasal olfaction.
Bị nghẹt mũi ăn gì cũng thấy nhạt
Nhưng còn một con đường khác ít được chú ý hơn.
Khi chúng ta ăn hoặc uống, các hợp chất tạo mùi có thể di chuyển từ khoang miệng qua vùng phía sau họng lên khoang mũi. Cơ chế này được gọi là retronasal olfaction và đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cảm nhận hương vị.
Khi bị cảm lạnh hoặc nghẹt mũi, đường di chuyển của các phân tử mùi có thể bị cản trở. Khứu giác nhận được ít thông tin hơn và kết quả là món ăn quen thuộc có thể trở nên kém hấp dẫn hoặc “nhạt” hơn bình thường.
Não bộ kết hợp mùi và vị như thế nào?
Có thể hình dung trải nghiệm ăn uống là kết quả của nhiều “mảnh ghép” được não bộ xử lý cùng lúc.
Khi bạn uống một ngụm đồ uống, lưỡi tiếp nhận tín hiệu vị giác. Đồng thời, mũi tiếp nhận các phân tử tạo mùi. Cơ thể còn nhận biết nhiệt độ, độ mát, kết cấu và những cảm giác khác trong miệng.
Não bộ kết hợp những thông tin này thành một trải nghiệm hoàn chỉnh mà chúng ta gọi là hương vị.
Đó là lý do hai loại thực phẩm có đặc điểm vị giác tương đối giống nhau vẫn có thể mang lại trải nghiệm hoàn toàn khác nếu mùi hương khác nhau. Nghiên cứu tổng quan về cảm nhận hương vị cũng xác định khứu giác là một thành phần quan trọng trong việc trải nghiệm flavor đầy đủ.
Mùi hương có thể khiến chúng ta “cảm thấy có vị” không?
Có thể tạo ra cảm nhận về hương vị, nhưng cần hiểu đúng cơ chế.
Mùi hương không đồng nghĩa với vị giác và cũng không biến một chất không có vị thành một chất khác về mặt hóa học. Thay vào đó, não bộ kết hợp thông tin từ khứu giác với những tín hiệu đang nhận được trong miệng để tạo thành trải nghiệm tổng thể.
Bạn có thể thử một thí nghiệm đơn giản: bịt mũi khi ăn một loại thực phẩm có mùi đặc trưng, sau đó thả tay ra và tiếp tục nhai. Khi mùi hương có thể tiếp cận hệ khứu giác tốt hơn, cảm nhận về món ăn thường trở nên rõ ràng hơn.
Điều này giải thích tại sao mùi hương có vai trò lớn trong trải nghiệm ăn uống, dù bản thân khứu giác và vị giác vẫn là hai hệ thống riêng biệt.
Vì sao một ly nước lọc đôi khi khiến bạn cảm thấy “nhạt”?
Nước lọc vốn không được thiết kế để mang lại trải nghiệm hương vị mạnh như cà phê, trà sữa, nước trái cây hay nước ngọt.
Trong khi đó, nhiều loại đồ uống chúng ta sử dụng hằng ngày lại có mùi hương rất rõ: mùi cà phê rang, hương trái cây, trà, bạc hà…
Khi đã quen với những trải nghiệm này, một cốc nước lọc đơn giản có thể tạo cảm giác kém thú vị hơn. Với một số người, vấn đề của việc uống nước vì thế không chỉ nằm ở chuyện “nhớ hay quên”, mà còn nằm ở trải nghiệm khi uống.
Đây cũng là một góc nhìn thú vị khi xây dựng thói quen uống nước: thay vì chỉ ép bản thân phải uống nhiều hơn, liệu có thể khiến trải nghiệm uống nước trở nên hấp dẫn hơn?
Có thể dùng mùi hương để làm trải nghiệm uống nước thú vị hơn không?
Dựa trên mối liên hệ giữa khứu giác và cảm nhận hương vị, mùi hương có thể được ứng dụng để tạo thêm trải nghiệm cảm giác khi uống.
Thay vì nhất thiết phải thêm đường, syrup hoặc nguyên liệu tạo vị trực tiếp vào nước, một cách tiếp cận khác là tác động vào khứu giác trong quá trình uống.
Đây cũng là nguyên lý trải nghiệm mà bình tạo hương AirWater của AquaHandy hướng tới.
AirWater sử dụng hộp tạo hương đặt ở phần nắp bình. Khi uống, người dùng đồng thời tiếp nhận mùi hương ở khu vực mũi, từ đó mùi hương tham gia vào trải nghiệm cảm nhận tổng thể.
Điểm quan trọng là:
Nước bên trong bình vẫn là nước lọc. Hộp hương không pha trực tiếp vào nước.
Vì vậy, AirWater không phải là cách “biến nước lọc thành nước trái cây”. Đúng hơn, sản phẩm tận dụng vai trò của mùi hương trong trải nghiệm cảm nhận hương vị để giúp việc uống nước trở nên thú vị hơn.
Với những người vốn thấy nước lọc khá nhạt hoặc đang muốn giảm dần thói quen tìm đến các loại đồ uống có hương vị mạnh, đây có thể là một cách để làm mới trải nghiệm uống nước hằng ngày.
Hiểu đúng: mùi hương hỗ trợ trải nghiệm, không thay đổi bản chất của nước
Khi nói về mối liên hệ giữa khứu giác và vị giác, cần tránh hiểu rằng chỉ cần ngửi một mùi nào đó thì nước sẽ thực sự có vị tương ứng.
Về mặt cảm giác, mùi hương có thể góp phần khiến não bộ hình thành một trải nghiệm hương vị phong phú hơn. Nhưng về bản chất, nếu không bổ sung chất tạo vị vào nước thì thành phần của nước không tự nhiên thay đổi chỉ vì có mùi hương.
Đây chính là điểm thú vị của việc ứng dụng khứu giác: thay đổi trải nghiệm cảm nhận, thay vì nhất thiết phải thay đổi chính đồ uống.
FAQ – Khứu giác và cảm nhận hương vị
Khứu giác có ảnh hưởng đến vị giác không?
Khứu giác và vị giác là hai hệ thống khác nhau nhưng cùng tham gia vào cảm nhận hương vị. Vì vậy, khi khả năng ngửi bị giảm, thức ăn và đồ uống có thể trở nên kém hấp dẫn hoặc có cảm giác nhạt hơn.
Vì sao bị nghẹt mũi ăn gì cũng thấy nhạt?
Khi mũi bị nghẹt, các phân tử mùi khó tiếp cận các tế bào cảm nhận mùi. Não bộ vì thế nhận được ít thông tin về mùi hương hơn, làm trải nghiệm hương vị giảm đi.
Mùi hương có làm nước lọc thực sự có vị không?
Không nhất thiết. Mùi hương có thể ảnh hưởng đến cảm nhận hương vị, nhưng điều đó khác với việc thêm chất tạo vị trực tiếp vào nước.
Bình tạo hương AirWater có pha hương vào nước không?
Không. Hộp tạo hương của AirWater nằm ở phần nắp, phục vụ trải nghiệm mùi hương trong quá trình uống; nước bên trong vẫn là nước lọc.
Khi uống nước không chỉ là câu chuyện của vị giác
Khi uống nước không chỉ là câu chuyện của vị giác
Một thức uống thú vị không nhất thiết chỉ được quyết định bởi thứ mà lưỡi cảm nhận.
Khứu giác, vị giác, nhiệt độ và nhiều tín hiệu cảm giác khác cùng được não bộ tổng hợp để tạo thành trải nghiệm hương vị. Vì vậy, hiểu được vai trò của mùi hương cũng mở ra một cách khác để nhìn về thói quen uống nước hằng ngày.
Nếu bạn thường xuyên thấy nước lọc quá nhạt, nhưng lại muốn hạn chế phụ thuộc vào nước ngọt hoặc những loại đồ uống có hương vị mạnh, có thể bắt đầu bằng cách thay đổi chính trải nghiệm uống nước.
AirWater được AquaHandy phát triển theo hướng đó: sử dụng hộp tạo hương ở phần nắp để tạo trải nghiệm mùi hương trong khi nước bạn uống vẫn là nước lọc.
AquaHandy cam kết sản phẩm chính hãng, đổi trả hoàn tiền 100% trong 30 ngày nếu có lỗi khi nhận hàng.
